Zo…, dat was dus de winter van 2026. Tenminste, aangenomen dat het hierbij blijft. Hopelijk wel, want ik ben geen uitgesproken winterliefhebber en al helemaal geen wintersporter. De sneeuwbuien van de eerste dagen gingen dan ook vooral binnenzittend voorbij, hoewel ik door de wat meer gevorderde winterliefhebbers werd aangespoord om daarvan toch maar foto’s te maken. Want zoiets zou slechts eens in de – pakweg – tien jaar voorkomen en in de toekomst door de klimaatverandering wellicht nog minder frequent. Bovendien, bedacht ik me, kwamen op het internet en de nieuwsmedia zóveel foto’s voorbij, dat ik me afvroeg wat nou eigenlijk de toegevoegde waarde was van nóg zo’n fotoserietje over dit verschijnsel. Hoewel je door je eigen ogen weer andere dingen ziet dan wat elders voorbij komt, zo bedacht ik me ook.
Dus ben ik uiteindelijk gezwicht en heb toch maar de camera gepakt om dat korte nieuwsjaarswintertje maar eens in beeld te brengen. De dag ervoor had een kortstondige dooi met wat regen al wat sneeuw doen wegsmelten, maar er was nog voldoende sneeuw over om er toch nog wel wat van te maken. Daarvoor moest je dan wel naar het Vondelpark, want op de doorgaande straten in mijn eigen buurt was de sneeuw inmiddels door al het ingereden zout veranderd in blubber. En ik moet zeggen, als je eenmaal buiten bent en je je ogen goed de kost geeft is er onderweg naar en in het park nog voldoende fotogenieks te zien. De winterwereld gezien door mijn eigen ogen staat op:
December is niet echt een fotografie-maand. Vaak donker en grijs weer en de daglichtperiode is ook minimaal. Dat nodigt dus allemaal niet uit om er eens met de camera uit te trekken. Totdat het kerstmis werd: stralend blauwe lucht, hoewel een ijzig koude en sterke wind. Bleef ik op de eerste kerstdag, conform traditie, nog voornamelijk binnen, op de tweede kerstdag kon ik helemaal los. Alsof het voorjaar was aangebroken, de ijzige wind maar even daargelaten. Doel was een tochtje naar het altijd fotogenieke NDSM-terrein van de voormalige ‘Nederlandsche Dok- Scheepsbouw Maatschappij’. Hoewel volop in ontwikkeling, is van het oorspronkelijke erfgoed nog veel te zien. De westkant van het gebied is vooral modern. Daar glanzende appartementen met kleurrijke gevels en hippe horeca. Wat betreft het wonen een prima locatie, want met de boot ben je in een kwartier op het Centraal Station. Om er met de auto te komen (en ook weg te gaan) is het wat ingewikkelder, maar toch gaan de appartementen als warme broodjes van de hand.
De oostkant van het gebied is vooraf erfgoed, vermengd met kunst-broedplaatsen en veel street-art. Anne Frank had daar al een prachtig portret op een van de gevels, en nu is ook Johan Cruyff daar de vaste gast. Koffie drinken doe je daar in zeecontainers, maar de betreffende populaire horecagelegenheid bleek wegens kerstmis gesloten. Maar de camera maakte overuren en van alles wat er te zien was, voorbij liep, voer en vloog is een uitgebreide serie gemaakt. Beetje meer dan gewoonlijk, maar het prachtige licht was voor december uitzonderlijk. Voor de liefhebbers dus even doorbijten op:
De bedoeling was om in de donkere dagen voor kerst (nog maar eens een keer) naar het Amsterdam Light Festival te gaan, de opgestelde lichtobjecten langs de grachten. Altijd in december en de eerste helft van januari. Alleen niet handig als je kort daarvoor (in november) naar Eindhoven Glow bent geweest. Want Glow steekt met kop en schouders uit boven (ons) Light Festival, wat daardoor dus een beetje tegenvalt. Daar staat tegenover dat de stad zelf, prachtig is belicht, waar Amsterdam zich trouwens bij uitstek goed voor leent. En dat doen ze in de lichtstad Eindhoven dan weer wat minder. En zo werd een wandeling langs de lichtobjecten toch meer een wandeling door ‘Amsterdam bij avond’, wat je trouwens het hele jaar, en niet alleen in december, kunt doen. Hoe de stad er bij avond uitziet staat op:
Een fraai sluitstuk van het reisje naar Duitsland was nog wel het uitstapje naar Lindau, mooi gelegen aan de Bodensee, zo’n beetje nabij het drielandenpunt van Duitsland met Zwitserland en Oostenrijk. Bergmeren hebben iets wat gewone meren niet hebben. Het feit dat ze omgeven zijn door bergen geeft ze een aantrekkelijke, zelfs intieme sfeer. De beau monde uit vroegere jaren was dat ook al opgevallen en heeft aan de oevers fraaie villa’s neergezet, waar in alle rust kon worden bijgekomen van hun vermoeiende levens. Behalve de fraaie ligging is ook het stadje zelf ook de moeite van een bezoek waard. Vooral opvallend zijn de vele uitbundig, in barok-stijl beschilderde muren en gevels, als ware het kathedralen.
De voorbereiding op kerstmis is hier al in volle gang. Het is amper half november geweest, maar hier zijn ze de kerstmarkten al aan het opbouwen, een onuitroeibaar verschijnsel in de Duitstalige gebieden. In Nederland hebben we wat dat betreft enige terughoudendheid ingebouwd door te stellen dat pas over kerstmis mag worden gesproken als de Sint weer uit het land is vertrokken. In Duitsland heeft Sinterklaas geen echte voet aan de grond kunnen krijgen, zodat ze in november al helemaal los kunnen gaan met hun kerstmarkten. Al met al was het, ondanks de koude wind die over het meer kwam aanwaaien, een mooie wandeling door het stadje en het fotografische verslag ervan staat op:
Tijd voor het inmiddels traditionele uitstapje met broer Louis naar mijn zus Hedwig in Duitsland. Dat doen we altijd in november. Met de trein, heel comfortabel, hoewel treinreizen in Duitsland de laatste jaren toch wel een uitdaging is. Maar deze keer ging het, op wat vertragingen en uitgevallen treinen na, niet ál te slecht. Wat betreft het weer in combinatie met een vakantie is november een maand van niks. De zomer is allang voorbij en voor de wintersport, voorzover we daar trouwens überhaupt belangstelling voor zouden hebben, is het nog te vroeg. Super-laagseizoen dus en dan ook alle tijd om je helemaal op de gezelligheid te richten, wat dan ook het hoofddoel van het reisje was. En gezellig wás het. Wel deed de winter toch zijn best om de eerste speldenprikken uit te delen. Maar het was aangenaam genoeg om een tweetal bijna dagvullende wandelingen te maken in de Zuid-Duitse Allgäu-streek. De camera ging natuurlijk mee en het een indruk van de streek staat op:
Elk jaar in november is er ‘Glow’ in de lichtstad Eindhoven. Met afstand het mooiste lichtspektakel dat Nederland te bieden heeft. Alleen niet in het gunstigste seizoen, november, met grote kans op regen en minder aangename temperaturen, waarin je toch wel een aantal uren moet doorbrengen. Wel vroeg donker en dat is nou net wat zo’n lichtspektakel nodig heeft. En ineens was het op dinsdag mooi weer, niet al te koud en dan moet je niet lang dralen en meteen de trein naar Eindhoven pakken. Glow werd dit jaar bovendien voor de twintigste keer georganiseerd, dus hadden ze besloten om extra uit te pakken met een aantal succesvolle klassiekers uit voorgaande jaren. Wat mij betreft waren dat de lichtbogen van duizenden lampjes in de Rechtestraat, waarin je je in een kathedraal waant. En zoals elk jaar de gevel op de Catharinakerk, de twee lichtshows op het stadhuisplein en op de oude en inmiddels iconische lichttoren van Philips. Enkele hoogtepunten van Glow staan op:
Een van de grotere bouwputten van Nederland ligt rond de Zuid-As. Al jaren wordt daar veel werk verzet en over ruim tien jaar, dus na 2035, moet alles klaar zijn. Er is een projectorganisatie opgericht die af en toe rondleidingen organiseert, natuurlijk ook om de omgeving te betrekken bij de ingrijpende gang van zaken in het gebied. De Zuid-As is een samenklontering van kantoorhoogbouw, de Ringweg A-10 en het treinstation Amsterdam-Zuid. De Ringweg gaat over een lengte van ruim één kilometer ondergronds en de hoeveelheid hoogbouw wordt, aan de maquette op het projectbureau te zien, nog verdubbeld. Tussen al die hoogbouw blijven nog wel drie voetbalvelden overeind, maar ik ben benieuwd of die er in al dat bouwgeweld over tien jaar nóg liggen.
Ook het treinstation gaat belangrijker worden en een deel van het treinverkeer van het huidige Centraal Station overnemen. Ooit was het de bedoeling om ook het treinstation ondergronds te brengen, maar dat bleek uiteindelijk te ambitieus. Nu komen er drie traverses als verbinding tussen de stadskant aan de noordzijde en de zuidzijde van het gebied. Op de maquette ziet dat station er toch een beetje armoedig uit. Ik kan me voorstellen dat een groot ondergronds treinstation misschien wat begrotelijk is, maar als je dan tóch miljarden te besteden hebt, doe er dan tenminste een overkapping overheen. Want nog steeds staan de toekomstige treinreizigers in weer en wind op hun trein te wachten, want het kan tussen die wolkenkrabbers aardig gaan waaien.
De projectorganisatie Zuid-As organiseerde twee rondleidingen. De eerste ging in op de bouwkundige uitdagingen, het nieuwe station met de traverses, de ondertunneling van de Ringweg en de krappe planning. De tweede in de week erna op de architectuur van de omgeving en met name hoe men probeert om wonen en werken toch weer te integreren, twee functies die niet alleen op de Zuid-As, maar ook in de rest van Nederland op veel plaatsen te veel gescheiden zijn geraakt. Een mooi voorbeeld is het inmiddels iconische gebouw ‘the Valley’, waarin kantoren en (tamelijk prijzige) huurwoningen zijn samengebracht. Ook gaat de ABN-Amro zijn hoofdkantoor binnenkort verlaten en krijgt dat gebouw een heel multifunctioneel karakter met woonlagen, kantoren en andere publieke voorzieningen. Hoe het gebied er anno-eind-2025 uitziet staat op:
Voor de derde keer is het dak van de Nieuwe Kerk bezocht. Het kon nog nét, want vanaf 1 november is het gedaan met die mogelijkheid. En dat nét op de dag dat Amsterdam zijn 750e verjaardag vierde. Maar mede aanleiding daarvoor was ook het licht dat je vooral in dit jaargetijde en met deze weersomstandigheden kunt zien. Een regenachtige middag met felle buien en felle opklaringen. De zware regenwolken zijn in het donkere jaargetijde extra donker en de al lage zon kan er dan onder door schijnen en de gebouwen van de stad fraai belichten tegen die donkere achtergrond. Bovendien bleek dat je, ondanks dat het al de derde keer was, toch weer nieuwe dingen en vooral nieuwe perspectieven kunt zien. Want alleen op enige hoogte kun je monumentale gebouwen op de voorgrond zetten tegen – bijvoorbeeld – een achtergrond uit het havengebied of de Zuid-as, kilometers verderop. En zoveel mogelijkheden zijn er in Amsterdam niet om de stad vanuit enige hoogte te bekijken. Of je moet wachten op de kermis met een reuzenrad, maar ook dan heb je maar hooguit een minuutje. Hoe dan ook, de regenbuien zijn getrotseerd en het resultaat staat op:
Eindelijk weer eens een bezoekje gebracht aan Tilburg, waar ik economie heb gestudeerd. Aanleiding was een reünie met mijn medestudenten, nog steeds vrienden, met wie ik niet alleen samen studeerde maar met wie ik ook de studentenflat aan de Professor Verbernelaan heb bewoond. Ik heb Tilburg verlaten in 1975, precies vijftig jaar geleden dus. Ik realiseerde me dat ik sinds die tijd nauwelijks meer in Tilburg ben geweest, een extra aanleiding voor een hernieuwd bezoek dus. Tilburg werd als stad eigenlijk nooit voor vol aangezien in het gezelschap van de andere Brabantse steden, maar ik heb er toch zeven jaar met veel plezier gewoond. Ik kan me ook herinneren dat ik het zelfs moeilijk vond om te vertrekken naar de Randstad die in Brabant eigenlijk ook niet voor vol werd aangezien en waar ik bovendien niemand kende. Het hernieuwd bezoek leerde dat de omgeving van het station onherkenbaar, overigens ten goede, is veranderd. Behalve dan het dak van het station, dat onverwoestbaar is gebleken. Gebouwd in 1961 en destijds een toonbeeld van architecturale vooruitgang en dus gelukkig is behouden voor de vernieuwingsdrift die de stationsomgeving ook ten deel is gevallen.
Maar het ging natuurlijk niet alleen over de stationsomgeving, maar ook over de omgeving waar zoveel gemeenschappelijke belevingen zijn geweest. Om te beginnen de studentenflat, waar niet alleen werd gestudeerd, maar ook waar vaak tot diep in de nacht bij het nodige bier gezamenlijk werd doorgezakt en onder meer over belangrijke levensvragen werd gediscussieerd. Het wooncomplex is gebouwd in 1968, dus wij waren de eerste bewoners. Maar inmiddels is het gerenoveerd en de huidige bewoners waren zo aardig om ons een kleine rondleiding door de gemeenschappelijke ruimte te geven. Duidelijk werd daar onder meer dat de wereld in vijftig jaar flink is geglobaliseerd. Daar waar ‘in onze tijd’ het Brabants en Limburgs domineerde, was het nu uitsluitend Engels dat er gesproken werd door een variëteit aan nationaliteiten.
Dat Engels was ook de boventoon op het universitaire complex ongeveer een kilometer verderop. In ‘onze tijd’ was er slechts één en voor die tijd tamelijk modernistisch gebouw. Nog steeds staan in mijn geheugen de letters “Karl-Marx-Universiteit” die in het voorjaar van 1969 op de voorgevel waren gekalkt, een aanduiding die er toen enkele weken heeft gestaan. Want het waren roerige tijden en universiteiten waren toen bepaald linkse bolwerken. Een aantal van ons, waaronder ook ikzelf, heeft ook deelgenomen aan de door de universiteit georganiseerde studiereis in 1973 aan de toenmalige Sovjet-Unie, waar kennis werd genomen van de verworvenheden van de communistische heilstaat. Dat modernistische gebouw is evenals het stationsdak bestand gebleken tegen de vernieuwingsdrift en staat er nog steeds bij zoals het in 1962 is gebouwd. Het gebouw had geen officiële naam, maar toen in 1972 een hoog ander gebouw van twaalf verdiepingen werd opgeleverd, ging het ‘Gebouw A’ heten en die hoge nieuwbouw werd dus ‘Gebouw B’. Inmiddels staan er tientallen andere in grootte variërende gebouwen en ‘Gebouw A’ heet nu ‘Cobbenhagen Building’, genoemd naar een van de vroegere professoren.
Een ander nieuw element in de stad is het gebied rond het spoor. In ’mijn tijd’ werd dat gebied in beslag genomen door bedrijven en grote spooremplacementen, waar je niks te zoeken had en waar ik dus ook nooit was geweest. Maar nu is het een aantrekkelijk gebied geworden met een groot park en ter hoogte van het station een verzameling van opgeknapt industrieel erfgoed. Vooral de LocHal, de vroegere reparatiewerkplaats van locomotieven is, met behoud van het karakter van industrieel erfgoed, nu omgebouwd tot een multifunctioneel centrum van kunst en cultuur, werkplekken en is tevens de hoofdvestiging van de Bibliotheek Midden-Brabant. Vanzelfsprekend is de dag daar afgesloten met een etentje, besprenkeld met anekdotes en vroegere herinneringen. De fotoserie staat op:
Tijdens het uitstapje naar Rotterdam stuitten we bij toeval op het nieuwe museum Fenix. Het leuke aan uitstapjes zonder noemenswaardige voorbereiding is dat je niet alleen onverwachte dingen tegenkomt, maar er dan ook open voorstaat. Die openheid is een stuk minder als je alles vooraf al in beton hebt gegoten. Het museum Fenix is in het afgelopen voorjaar geopend door Koningin Maxima en laat allerlei aspecten zien van migratie, een onderwerp dat in de nieuwsmedia bepaald niet onderbelicht blijft. Maar desondanks vond ik het een indrukwekkende en dus ook aanbevelingswaardige tentoonstelling.
Iedereen heeft natuurlijk de vrijheid om alles wat er te zien is naar eigen inzicht te interpreteren. Maar mij blijft bij dat – na twee uurtjes ronddwalen door het museum en de beelden op je te laten inwerken – alle hedendaagse geopolitieke heftigheden onlosmakelijk zijn verbonden met migratie. En dat je migratie niet alleen kunt belijken door de bril van de immigratie-regio’s zoals de nieuwsmedia benadrukken, maar juist en vooral ook door de bril van de migrant zelf. Behalve dat er dus het nodige te zien en te interpreteren was, heeft het museum ook een architecturale waarde in de vorm van een glinsterend bouwsel dat ze de ‘tornado’ noemen en waardoor je naar boven kunt en de stad tijdens het verwerken van alle indrukken beneden weer eens door een nieuw perspectief kunt bekijken. Wat er in, op en vanaf het museum te zien was staat op:
Dagboek van een camera 