Vandaag een voorlopig afscheid van Bangkok. Voorlopig, omdat we de “top-3, must-see” bezienswaardigheden, de drie beroemde ‘wat’s’, (boedhistische tempels), voor volgende week bewaren. Vier volle dagen hier de hele dag in de brandende zon vonden we wel even genoeg, maar we sluiten deze dagen in stijl af door nóg maar eens een hele dag in die brandende zon rond te lopen. Nu richting Lumpini-park, het grootste park en meteen de groene long van de stad. Fraai aangelegd en heel populair, ook voor hardlooprondjes in de schaduw. Nu alleen volop in de verbouwing, want volgende week is hier een groot tien-daags festival, waar dit park natuurlijk ook heel geschikt voor is. Een minder bekend, maar eigenlijk niet minder fraai park is het Benchakitti-park.
Anderhalve kilometer verderop, gescheiden door een heel nieuw stadsdeel, dat nu even voor de gelegenheid ‘one-Bangkok’ is genoemd. Een strook van hoge glaspaleizen in gedurfde architectuur, met kantoren, hotels en vooral shopping malls. Want de Thais zijn dol op shopping, althans de Thais die het kunnen betalen. Dat zijn er inmiddels wel een hele hoop, maar een nog grotere hoop kan hier alleen nog maar naar kijken. Hoewel dit complex wel op de toekomst is gebouwd, want door de hoge economische groei komt er een groeiende middenklasse, die zijn weg naar one-Bangkok heus wel zal kunnen vinden.
Benchakitti is inderdaad niet minder fraai en opvallend is de grote hoeveelheid mensen die met het onderhoud ervan bezig zijn. Overal verse bloemen, strakke gazons en schone vijvers met waterlelies en geen spoor van onkruid. Tikkeltje te aangeharkt, dat wel. Aan de rand ervan het Queen Sirikit National Convention Center, zoiets als onze RAI of Jaarbeurs, maar dan een maatje groter. Bedoeld voor grote congressen en het park is dan ook voor heren in pakken en dames in mantelpakjes, die er in de middagpauze met hun badges kunnen rondlopen. Al met al een fraaie, maar niet minder intensieve afsluiting van vijf dagen Bangkok. De samenvatting van Lumpini, Benchakitti en alles er tussen en omheen staat op:
In Bangkok wonen anderhalf miljoen Chinezen, pakweg een kwart van de bevolking. Een groot deel woont in Chinatown, een relatief klein gebiedje aan de oever van de rivier en dus met een heel hoge bevolkingsdichtheid. Ik dacht dat Nederland dichtbevolkt was, maar wat ze hier op die paar vierkante kilometers doen, is toch nog wel even wat anders. En dus – voor de liefhebbers ervan natuurlijk – een fotografisch feestje, al was het alleen maar om het overdadige kleurrijke spektakel. Ook mensen laten zich graag fotograferen, en bedanken je er zelfs soms voor.
Desondanks is het dus wel even inschikken hier. Autorijden kan een normaal mens er vergeten, maar nog wurmen zich auto’s door de kleinste en toch al overvolle steegjes en gaan het gevecht aan om de ruimte met fietsers, tuk-tuks, rijdende eetstalletjes en toeleveringsbedrijfjes op brommers. En natuurlijk met de vele voetgangers die er dan nog doorheen schuifelen, soms in dat gewurm vast staan, maar soms ook een meter of tien weer vooruit kunnen. Er wordt niet alleen gewoond, maar vooral gewerkt. De meeste bedrijfjes doen slechts één ding en dat dan ook de hele dag. Auto-onderdelen repareren bijvoorbeeld. Of winkeltjes verkopen slechts één ding, maar dat dan in enorme hoeveelheden van vooral Chinese meuk, tegen onwaarschijnlijk lage prijzen. En dan nóg is afdingen heel gewoon.
Ik begin het helemaal voor me te zien. Grote Chinese fabriekshallen, die enorme massa’s van die meuk uitbraken, in zeecontainers stoppen en niet alleen hier over Chinatown uitstorten, maar ook over de rest van de wereld. En naast dat wonen en werken wordt er natuurlijk ook gegeten. Koken en eten meestal in één ruimte van hooguit een paar vierkante meter. Duidelijk voor de snelle hap, en voor avondvullende diners moet je ergens anders zijn. Al met al een fraaie smeltkroes van kleuren, mensen, spullen en activiteiten, geprobeerd vast te leggen op:
Steden hebben extra sfeer als er een rivier doorheen stroomt. En dat geldt zeker ook voor Bangkok met niet de minste rivier: de Chao Phraya. Breed, druk, tamelijk woelig water en aan de oevers beeldbepalende gebouwen, monumenten en andere alleszins bezienswaardige objecten. Én je kan er een boottocht maken. Het is alleen nog wel een hele kunst om op de goede boot terecht te komen. Er staan allerlei moeilijk te ontwijken jakhalzen aan de oever, die een fijne neus hebben voor toeristen en een onvergetelijke tocht in de aanbieding hebben van omgerekend ongeveer 65 euro. En natuurlijk niets weten van het alternatief: voor nog geen euro, heb je een enkeltje naar Nonthaburi, zo’n 25 kilometer stroomopwaarts, met links en rechts talloze stopplaatsen. En dan nóg moet je uitkijken, want voordat je het weet zit je in een dichte catamaran, die weliswaar heel snel gaat maar door die snelheid raken de ramen bespat, zodat je een fotoserie wel kunt vergeten. Gelukkig hadden we het net op rijd in de gaten: catamaran weer uit, geld terug en een nieuw ticket voor een open boot. Lekker langzaam en anderhalf uur onder de pannen.
De stopplaatsen zijn snel en efficiënt. De meeste passagiers kennen het klappen van de zweep en springen er al af en op, zelfs als de boot nog niet helemaal is aangemeerd en stil ligt Maar passagiers die hulp nodig hebben wordt een helpende hand toegestoken door het personeel, maar ook door andere passagiers. Onderweg zien we hoe er aan, op en in het water wordt geleefd. Alle bouwstijlen zien we voorbij komen. Hier en daar nog primitieve bouwsels op palen in het water van aan elkaar getimmerde planken, maar evengoed glanzende hotelpaleizen, hoge condo’s, tempels en andere gebedshuizen. En van alles ertussenin. Bovendien wordt overal nog druk gebouwd, zodat de aanblik over een jaar vast wel zal zijn veranderd.
Onderweg ook veel aandacht voor het koningshuis. Overal geelkleurige panelen met kitscherige afbeeldingen van de nieuwe koning, die hier een onaantastbare status bezit. Hoewel daar toch wel aanleiding voor zou zijn, is het beslist niet de bedoeling om er in het openbaar kritiek op te leveren. Zelfs in bilaterale gesprekken tussen de Thais onderling wordt dit onderwerp zorgvuldig gemeden. Nonthaburi is een voorstad van Bangkok. Op zich niks bijzonders, maar het ging ons om de reis erheen en niet om het doel. Maar we nemen toch even de tijd om door de hoofdstraat te lopen. Hoewel een voorstad, is het er minstens even druk als in Bangkok en eigenlijk bij nader inzien jammer dat we daar niet iets meer tijd hadden, want we wilden voor het donker terug zijn in Bangkok. Maar de fotoserie van het onderweg zijn is er gekomen. Zie:
Dat Bangkok onherkenbaar is veranderd is natuurlijk vooral te zien aan de hoeveelheid wolkenkrabbers, die er in de afgelopen jaren zijn bijgekomen. Vooral in en rond onze wijk Silom staan er veel. Hoewel je nog goed moet kijken om ze te zien, want kijk je horizontaal ‘op maaiveldniveau’, zoals je eigenlijk altijd doet, dan vallen ze nog niet eens zo op. Dat komt omdat het horizontale straatbeeld nog steeds domineert. En dat is het beeld zoals het altijd was: druk, gevarieerd, gezellig en rommelig. En die grote verscheidenheid is dus dan meteen ook de charme van Bangkok. Maar de hoogste toren van de stad, de Mahanakhon-toren van 314 meter hoog, staat nota bene op loopafstand van ons hotel en is dus niet te missen. Daarin hotelkamers, appartementen in het wat hogere segment en kantoren. Het leuke van de architectuur is dat er aan de zijkant delen lijken uitgesneden.
En helemaal leuk is, dat je ook als minder gefortuneerde naar de 77e verdieping kunt om de stad van bovenaf te bekijken. Sowieso een adembenemend uitzicht, maar opvallend is nog wel de creatieve architectuur van veel gebouwen in de buurt. Ze zijn er trouwens nog lang niet uitgebouwd, gezien de vele bouwkranen en de bouwputten die in gereedheid worden gebracht. Een extra leukigheidje was nog wel een doorzichtige glasplaat, waar je op kon staan of zelfs liggen met onder je het uitzicht over de stad. Het voelde wel wat wiebelig, en dit leukigheidje is dus niet echt iets voor mensen met hoogtevrees. Maar het geheel leek stevig genoeg. De combinatie van hoog-laag, modern-traditioneel is in beeld gebracht op:
Al een aantal jaren sluimerde bij mij het idee om Bangkok weer eens te bezoeken. De stad heeft destijds een zodanige indruk achtergelaten dat een hernieuwd bezoek eigenlijk niet lang meer kon uitblijven. Daar kwam bij dat René er nog nooit was geweest en ik inschatte dat hij het evenzeer mooi zou gaan vinden. Dus zijn we op vrijdag 29 november gezamenlijk afgereisd en mijn inschatting bleek helemaal juist. Daar kwam bovendien bij dat Jack, een van onze vrienden, al een aantal jaren gedurende een half jaar in Bangkok woont en het andere halve jaar in Maastricht. En niet helemaal toevallig woont hij dus in de winter in Bangkok. Door hem werd het verblijf er extra gezellig.
De stad is, zeker in vergelijking met dertig jaar geleden, onherkenbaar veranderd. Waren er toen schijnbaar onoplosbare verkeersopstoppingen en hing er destijds een zware smog-deken over de stad, nu lijken al die problemen bijna verleden tijd. De blauwe lucht, destijds nauwelijks nog te zien, is nu ook weer helemaal terug. Want inmiddels is er een uitgebreid metro-netwerk en bovendien een bovengrondse ‘sky-train’. Verder rijden er veel elektrische auto’s rond. Ook wordt er veel werk gestoken in de aanleg van groen, niet alleen in parken, maar ook op de middenbermen ven de wegen in de stad. Nu moeten alleen nog die vervuilende brommers weg en de berijders daarvan naar de metro verhuizen.
De eerste twee dagen gaan op in ‘het landen’ in de stad, van de jet-lag zien af te komen en eens te bekijken hoe we over een paar dagen in Cambodja terecht zouden kunnen komen. Wat ik nog van vroeger wist is dat de omgeving van Khao San Road, het backpackers-paradijs van de stad, bezaaid is met reisburootjes, die vast wel een tripje naar Cambodja kunnen regelen. Natuurlijk kunnen we er met een taxi heen, maar we kiezen voor het openbaar vervoer om zodoende een indruk van de stad te krijgen en erachter te komen hoe je je hier verplaatst. Dus eerst een stukje met de sky-train, dan de stadsbus, de metro, de boot en nog wat stukjes lopen. En onderweg herhaaldelijk de weg vragen. Dan blijkt dat de Thais onmogelijk nee kunnen zeggen of aan kunnen geven dat ze een bepaalde straat niet weten. In zo’n geval gaan ze heel ingewikkeld kijken en dan weet je eigenlijk al genoeg: ze weten het niet, maar kunnen je dat niet zeggen. De kunst is dan om op een beleefde manier het gesprek te beëindigen en hen het gezichtsverlies te besparen. Maar we zijn na de eerste twee dagen helemaal op de hoogte hoe je je in de stad verplaatst, hebben we twee bustickets naar Cambodja kunnen regelen en van al dat kris-krassen door de stad is natuurlijk een uitgebreide fotoserie gemaakt, te zien op:
In deze donkere, natte en koude dagen krijg je de neiging om de hele dag binnen te zitten, maar daarmee wordt de wereld een stuk kleiner dan in die uitbundig heerlijke zomerdagen van weleer. Zelfs voor mijn periodieke hardlooprondjes moet ik al over een hoge mentale drempel heen stappen. Maar gelukkig is er in november het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA), dat we elk jaar bezoeken en waardoor je gedwongen wordt om in weer en wind van de ene bioscoop naar de andere te lopen en dus kunt zien hoe de stad verandert. Ten goede, zo blijkt elke keer weer. Want hoewel je overal gemopper hoort dat er allerlei straten voor de zoveelste keer zijn opgebroken, moet je toch ook vaststellen dat veel plekken er een stuk beter uitzien dan pakweg dertig jaar geleden, toen ik hier kwam wonen. Het Leidseplein bijvoorbeeld, waar ik niet zo heel vaak kom, en dat er jarenlang opgebroken en troosteloos heeft bijgelegen, is nu een fraai en overzichtelijk plein geworden met mooi straatmeubilair en goede verlichting.
Hoewel er dus veel ten goede is veranderd stemt het aanbod van wat je in winkels kunt kopen tot enige treurigheid. In geen enkele winkel vond ik iets wat je dagelijks nodig zou kunnen hebben. Zo valt er bijvoorbeeld aan etenswaar niets in de schijf-van-vijf te ontdekken. Wat er wel te krijgen is, is vooral ‘toeristen-meuk’, hoewel ik me afvraag of zelfs toeristen die dingen nodig zouden kunnen hebben. De nieuwste trend in dat genre is de ‘Mama Duck Store’, een winkel waar je uitsluitend kleine (bad)eendjes kunt kopen, en waarvan ik op een paar honderd meter van elkaar maar liefst vier vrijwel identieke filialen heb geteld. Ik vraag me werkelijk af wat het business model van die filialen zou kunnen zijn. De volgende metamorfose van de stad moet dus het opruimen zijn van al die meuk en in plaats daarvan winkels en andere gelegenheden, waar iederéén blij van wordt. Want dat zou toch de bedoeling moeten zijn van het leven. De stad is inderdaad nog niet af. Zie:
Herfstkleuren zijn op zijn mooist in deze tijd van het jaar, medio november dus. Terwijl de bladeren bij de ‘waaibomen’ in de polder al lang weg zijn, blijven ze bij de eiken op de zandgronden nog het langst. Vooral als de herfststormen nog even zijn uitgebleven en er nog veel mooi roodbruin blad aan de bomen hangt. En dat was dit jaar zo. Ideaal dus voor het jaarlijkse uitstapje met mijn drie broers. Dat wordt bij toerbeurt georganiseerd door één van ons en dit jaar was het broer Wim, die iets nuttigs/aangenaams moest verzinnen in de omgeving van Raalte. Dat werden dus de stuwwallen in midden-Overijssel die daar vele eeuwen geleden een heuvelrug hebben achtergelaten.
Met een aangename wandeling door het oude en kleurige eikenbos-landschap, met als letterlijk hoogtepunt de 71 meter hoge Archemerberg, even ten zuiden van Ommen. In Nederland hebben we het bij die hoogten al gauw over een ‘berg’. Maar die wel voldoende hoog is om in één oogopslag in het roodbruine landschap de plaatsen Ommen, Zwolle, Meppel en Almelo goed te kunnen zien liggen. Met nog geen vijf kilometers bleef de wandeling overzichtelijk, zodat er nog tijd overbleef voor het bier en het afsluitende etentje om zodoende met elkaar allerlei aspecten van het leven door te kunnen nemen. Want zo heel vaak zien we elkaar nou ook weer niet. Het nuttige en aangename van die dag is samengevat op:
Het is onrustig in de stad. Dat zal niemand zijn ontgaan. Misschien dat de feestelijke verlichting in de stad aanleiding kan zijn voor enige verbinding, maar ik ben bang dat de commercie hier vooral de drijvende factor is. Hoe dan ook, het is hier al volop Kerstmis. En zelfs dát is al aanleiding voor enige maatschappelijke onrust bij diegenen die vinden dat de verlichting pas aan mag als de Sint op 6 december het land heeft verlaten. Hoewel dit niet mijn favoriete jaargetijde is, maken we regelmatig een avondwandeling en genieten we toch van de sfeer die de commercie heeft gecreëerd. Temidden van al die onrust moest ik ook ineens denken aan wat onze geliefde burgemeester Eberhard van der Laan zei, kort voor zijn overlijden: “Zorg goed voor de stad en voor elkaar. Ik hoop dat Amsterdam de lieve stad blijft die hij is”. Met dat in gedachten kan iedereen die dat wil toch op zijn eigen schaal een beetje aan verbinding bijdragen. Een kleine indruk van mijn geliefde stad in deze donkere dagen staat op:
Het doel was een wandelingetje met René rond het Oosterdok, onder meer om elkaar enige geestelijke bijstand te verlenen naar aanleiding van de nederlaag van Kamela Harris. Het weer was helemaal in overeenstemming met de stemming die er bij aanvang was en in het weerbericht noemen ze dat dan een ‘grijze dag’. Inderdaad ligt de wereld er kleurloos bij, bijna zoals op zwart-wit foto’s. De camera is dan ook thuisgebleven, maar onderweg kreeg ik daar toch spijt van. Want zelfs op die grijze dagen kan je sfeervolle foto’s maken. Dus is het mobieltje maar weer eens voor de dag gehaald om nog maar wat van de sfeer vast te leggen, niet ideaal, maar in elk geval beter dan helemaal niks.
We belanden aan de waterkant van de Prins Hendrikkade, waar nog rommelige straatjes liggen die toegang verlenen tot de woonboten die er zo te zien al eeuwen liggen. Ik was daar nog nooit geweest en daar troffen we een van de bewoners met wie we in gesprek raakten over het wonen daar en ook over de aanleiding van ónze wandeling. “Oh, da’s waar ook, de verkiezingen in Amerika…! Wie heeft er eigenlijk gewonnen?” Kijk, zo kan je dus ook in het leven staan: kennis nemen van de verkiezingsuitslag, dat meteen van je af laten glijden en doorgaan met je leven. Je kan er toch niks aan veranderen en het bespaart je in elk geval een hoop negatieve energie. Dat was nou net de relativering die nodig was en de wandeling eindigde in wat minder mineur op de bovenste verdieping van de Openbare Bibliotheek met koffie en een prachtig uitzicht over de stad. Een grijze stad, dat nog wel. Zie:
De ‘Miljoenenlijn’ is de lokale spoorlijn die ooit in Zuid-Limburg de plaatsen Valkenburg, Kerkrade en Aken verbond. Aangelegd in de 30’er jaren van de vorige eeuw en de naam is ontleend aan het voor die tijd astronomische bedrag van 12,5 miljoen gulden dat moest worden neergeteld voor de eerste 12,5 kilometer spoor. Aanvankelijk bedoeld voor het vervoer van mijnwerkers en materialen voor de steenkolenmijnen. Later ook voor het gewone reizigersvervoer en tot 2006 heeft de lijn nog een functie daarin gehad. Maar op dat moment was de exploitatie financieel niet meer rond te krijgen en is de lijn verder gegaan als ‘toeristenlijntje’. Het bijzondere is toch wel dat de lijn nu grotendeels wordt gerund door vrijwilligers.
De gelegenheid is dan ook aangegrepen om zelf ook maar eens ritje te maken. Want tenslotte zijn we hier zelf ook toerist. Het ging van Simpelveld naar Schin op Geul en terug naar Kerkrade en tot slot heen en weer naar het Duitse Vetschau onder de rook van Aken. Afstandjes die met de auto met gemak in een uurtje te doen zijn, maar met deze trein waren we zo maar een halve dag onder de pannen. Behalve het aangename ritje door het Zuid-Limburgse landschap bij dat zomerse najaarsweer, was het vooral ook de ervaring van de treinreizen in de 50’er en begin 60’er jaren van de vorige eeuw: de stoomtrein, de huisstijl van de borden, de kartonnen kaartjes en de uniformen van de conducteurs. Die nostalgische ervaring is vastgelegd op:
Dagboek van een camera 